Регистон ریگستان

«Регистан» — о жизни таджиков Самарканда

Источник: Радио Озоди

Шахзода Самарканди

Шахзода Самарканди

Известная таджикская писательница и журналист Шахзода Самарканди (Шахзода Назарова), которая живет и работает в Нидерландах, опубликовала свой третий роман под названием «Регистан».

Она сказала 26 сентября в беседе с Радио Озоди, что книга будет доступна для читателей в ноябре этого года.

Озоди: «Регистан» — это название так или иначе связано с Самаркандом?

Шахзода: Да, Вы правы, книга повествует о жизни таджиков Самарканда в период распада Союза. Я рассказываю о социальной, политической и культурной атмосфере того времени в контексте романтических отношений девушки из Самарканда с ее учителем и еще одним приятелем. Этакий любовный треугольник. В романе описывается, как герои помогают друг другу, как стараются преодолеть препятствия в условиях советской действительности. Роман о самаркандском поэте, о годах перестройки, когда таджики пытались укрепить свою идентичность.

Озоди: Отрывок из Вашей книги был зачитан на литературном вечере, состоявшемся 24 сентября в Гааге. На этом вечере говорили исключительно о «Регистане»?

Шахзода: У меня была возможность в течение 2,5-3 часов побеседовать с литераторами и теми, кто успел прочитать мои предыдущие произведения. Я рассказала им о себе и своем творчестве, рассказала о сегодняшнем Самарканде и Таджикистане. Рассказала также о романе Бахманьёра «Сармаддех», о том, что эта книга — лучший образец современной таджикской литературы, которую я со своим супругом Мехди Джоми переложили на персидскую вязь и опубликовали в Лондоне.

Озоди: А как же другие таджикские писатели и их произведения?

Шахзода: Я знаю, что Гулрухсор Сафи также написала два замечательных романа – «Женщины Сабзбахора» и «Агония». Но с точки зрения структурной композиции роман «Сармаддех» отвечает всем требованиям и стандартам романа международного уровня. В Самарканде есть писатель Адаш Истад, из-под пера которого вышли десятки художественных произведений. Я сама была воспитана на книгах Уруна Кухзода. Но если мы говорим о романе высокого образца, то это, несомненно, «Сармаддех». Сам Бахманьёр после этого написал еще великолепное произведение «Шахиншах», но оно не превзошло «Сармаддех». Конечно же, это мое личное мнение и, возможно, Бахманьёр думает иначе.

Озоди: Почему у других таджикских писателей не получается создать роман такого высокого уровня?

Шахзода: Если бы я осталась в Самарканде, или перебралась бы жить в Таджикистан, то у меня не было бы возможности создать мои романы – «Стокгольмский синдром», «Земля матерей» и «Регистан». Эти три произведения я написала на основе информации и впечатлений, полученных зарубежных соотечественников — жителей бывшего Союза. Мы так и остались жить в прошлом. У нас нет литературного клуба, в котором писатели бы обсуждали публикацию своих произведений. Вот скажите мне, сколько произведений мировой литературы было переведено за последние годы на таджикский язык? Пять? Десять? Да даже если бы и 50, этого катастрофически мало. Когда мы не знаем, что интересно современному читателю и что создают писатели-современники, мы не можем создать что-то действительно добротное. У нас нет литературных журналов, нет литературных критиков.

Озоди: Может, у таджикских писателей попросту нет условий для того, чтобы заниматься только творчеством?

Шахзода: К сожалению, наши писатели, подобно мигрантам, думают о хлебе насущном. До тех пор, пока их мысли будут исключительно о заработке, пока их книги не будут продаваться, у нас не будет хороших писателей. Творческий человек не должен терзать себя мыслями, где бы найти денег. Поэтому они в тупике. Они ходят пешком под палящим солнцем, зачастую голодные. Мы хотим поддержки со стороны государства для всех писателей – для тех, кто творит внутри страны, и которые находятся за рубежом.

Озоди: Вы не думаете, что если государство будет оказывать поддержку, то сможет повлиять на содержание произведения?

Шахзода: Так не должно быть.

Озоди: Да, так не должно быть, но в последние годы мы были свидетелями, когда некоторые поэты и писатели в своих произведениях — в знак благодарности за помощь в публикации своих книг — воспевали строительство мостов и ГЭС, и не затрагивали такие социально важные темы как миграция, трагические события 90-х.

Шахзода: Эта система, унаследованная от Советского Союза. Это коррупция, это пропаганда. Это, можно сказать, ограничение полета мыслей писателя. Писатели должны создавать интересные произведения, чтобы читатель захотел купить эту книгу. Романистика – это тяжелый труд. У меня тоже нет отличных условий. Я журналист и зарабатываю на этом поприще. В течение трех лет, пока я писала свой «Регистан», я работала и ежедневно после работы один час уделяла написанию романа. Я зачастую отказывалась от многих развлечений и прилагала все свои усилия, чтобы завершить его и представить таджикскому читателю. Особенно тому, кто живет в Самарканде и не имеет книг. Я сказала своим иранским и афганским друзьям, которые присутствовали на вечере в Гааге, закройте глаза и представьте что у вас на родине есть десяток книг на родном языке и одна газета. Нет никаких радиопрограмм, литературных программ, кроме песен в стиле поп, под которые можно только танцевать, а не размышлять. Смогли бы вы стать писателем в таких условиях? Смогли бы стать хорошим творцом? Не смогли бы. Потому что мы через книги, через прочитанное создаем свою идентичность. Я попыталась ознакомить тех, кто любит литературу, с условиями жизни в Самарканде.

Озоди: А об условиях для творчества в Таджикистане упоминается в вашей книге?

Шахзода: Условия в Душанбе не сильно отличаются от Самарканда. За последние 15 лет я пять раз была в Душанбе и трижды – в Самарканде. Была во всех книжных магазинах Душанбе. И не смогла найти даже «Дохунда» Айни…

«Copyright (C) 2010 RFE/RL, Inc. Перепечатывается с разрешения Радио Свободная Европа/Радио Свобода»


“Регистон”-и Шаҳзода нашр шуд

Registan third novel by shahzoda Nazarova samarqandi

Романи нави Шаҳзодаи Самарқандӣ (Шаҳзода Назарова) – рӯзноманигор ва адиби шинохтаи тоҷики муқими Ҳолланд – бо номи “Регистон” чоп шуд. Шаҳзода рӯзи 5 ноябр ба Радиои Озодӣ гуфт, ин китоб дар бораи тобистоне қисса мекунад, ки Шӯравии собиқ фурӯ пошид ва он вақт тоҷикони Самарқанд дар чӣ ҳол буданд.

Ӯ гуфт, ин достони таърихӣ нест ва фазои сиёсиву иҷтимоӣ дар доираи робитаи ошиқонаи як духтари самарқандӣ бо устод ва дӯсти дигараш баён шудааст. “Як достони ошиқонаи сегона ҳаст. Дар ин асар тасвир шудааст, ки инҳо дар фазои пулисиву амниятии Шӯравӣ чигуна ба якдигар кумак мекунанд, чигуна талош мекунанд, ки мушкилоти якдигарро бартараф намоянд”, – афзуд Шаҳзодаи Самарқандӣ.

Ин китоб ҳоло бо хатти форсӣ нашр шуда, ба қавли Шаҳзода, нусхаи он бо кириллӣ низ ба зудӣ дастраси хонандаҳо хоҳад шуд. Аз ин пеш Шаҳзода романи “Синдроми Стокҳолм” ва “Замини модарон”-ро ба ҳуруфи кириллӣ ва форсӣ нашр карда буд. Вай фориғуттаҳсили бахши забону суханшиносии тоҷикии Донишгоҳи Самарқанд буда, дар риштаи филмсозӣ дар Лондон чанд давраи омӯзишро гузаштааст. Шаҳзода дар филми сохтаи Меҳдии Ҷомӣ бо номи “Чархофалак” ба унвони ровӣ ҳузур дорад.

Манбаъ Озоди


“Замоне ки Шӯравӣ фурӯ пошид, тоҷикони Самарқанд чӣ ҳол доштанд?”

Шаҳзодаи Самарқандӣ (Шаҳзода Назарова), рӯзноманигор ва нависандаи тоҷики муқими Ҳолланд, романи севуми худро бо номи “Регистон” ба дасти чоп супурд. Ӯ рӯзи 26 сентябр дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, ки қарор аст, китоби наваш дар моҳи ноябри имсол ба дасти хонанда расад.

Мо мунтақидҳои хуб надорем. Мо маҷаллаҳои адабӣ надорем. Мо ҳамеша фикр мекунем, ки хонандагони тоҷик мунфаиланд. Аммо хонандаи тоҷик дар дасташ чизе надорад

Озодӣ: “Регистон” ҳатман бӯе аз Самарқанд медиҳад…

Шаҳзода: “Бале, дар бораи тобистонест, ки Шӯравии собиқ фурӯ пошид ва он замон тоҷикони Самарқанд дар чӣ вазъ буданд? Ин фазои иҷтимоӣ, сиёсӣ ва фарҳангиро дар доираи робитаи ошиқонаи як духтари самарқандӣ бо устод ва дӯсти дигараш баён кардам. Як достони ошиқонаи сегона ҳаст. Дар ин асар тасвир шудааст, ки инҳо дар фазои пулисиву амниятии Шӯравӣ чигуна ба якдигар кумак мекунанд, чигуна талош мекунанд, ки мушкилоти якдигарро бартараф намоянд. Ҳамин тавр, дар бораи шоири самарқандӣ ҳаст, дар бораи замони бозсозӣ ҳаст, ки мардум талош доранд, ҳуввияти тоҷикии худро мустаҳкам кунанд.”

Озодӣ: Пораҳое аз ин китоб дар шаби адабии 24 сентябр дар Гаага низ хонда шуд. Дар ин суҳбат ҳама ҳарф аз “Регистон” буд?

Шаҳзода: “Он шаб дуним-се соат фурсат доштам, бо аҳли адаб, нависандаҳо ва онҳое суҳбат кунам, ки ҳамаи китобҳои маро аз қабл хонда буданд. Ман ба онҳо гуфтам, ки кӣ ҳастам ва чаро менависам? Самарқанд имрӯз дар чӣ вазъият ҳаст. Дар бораи фазои адабии Самарқанду Тоҷикистон, дар бораи вазъияти романнависӣ суҳбат кардам. Аз романи “Сармаддеҳ” гуфтам ва порае аз ин асарро низ хондам. Гуфтам, мо тоҷикон як нависандаи имрӯзӣ дорем, ки Баҳманёр аст, боз ҳам Баҳманёр аст ва боз ҳам Баҳманёр аст. Мутаассифона, беҳтар аз “Сармаддеҳ”, аз назари ман, кори дигаре нанавиштаанд, аммо “Сармаддеҳ” беҳтарин намунаи адабиёти тоҷик аст, ки ману ҳамсарам Меҳдии Ҷомӣ онро ба хатти форсӣ баргардон карда ва дар Лондон чоп кардем.”

Лаҳзае аз шаби адабии Шаҳзода дар Гаага

Лаҳзае аз шаби адабии Шаҳзода дар Гаага

Озодӣ: Нависандаҳо ва китобу романҳои дигари тоҷикӣ чӣ?

Шаҳзода: “Ман медонам, ки Гулрухсори Сафӣ низ ду романи хубе навиштаанд. Яке “Занони Сабзбаҳор” ва дигаре – “Сакарот”. Аммо аз лиҳози сохтори роман “Сармаддеҳ” аст, ки ба стандарт ва талаботи романи ҷаҳонӣ ҷавоб мегӯяд. Ин роман дар сатҳи бисёр боло ва огоҳона навишта шудааст. Мо дар Самарқанд Адаш Истадро дорем, ки даҳҳо китобро дар бахши адабиёти тахайюлӣ навиштаанд. Ман худам бо асарҳои Садриддин Аайнӣ ва Урун Кӯҳзод бузург шудаам. Аммо аз стандартҳои романи ҷаҳонӣ гирем, мо танҳо “Сармаддеҳ”-ро дорем, ки ҳамон ҳам аз корҳои қадимии Баҳманёр аст. Баҳманёр баъд аз он “Шоҳаншоҳ”-ро навишт, вале дар сатҳи “Сармаддеҳ” нест. Ин, албатта, назари як шахс аст. Мумкин устод Баҳманёр инро қабул надошта бошанд, вале мо бояд воқеиятҳоро бигӯем.”

Озодӣ: Фикр мекунед, чаро дигарон натавонистанд дар ин сатҳ ё ҳамон тавре гуфтед, мувофиқ ба меъёрҳои романи ҷаҳонӣ асар биофаранд?

Шаҳзода: “Агар ман ҳам дар Самарқанд мемондам ва ё ба Тоҷикистон муҳоҷират мекардам, тавоноии инро пайдо намекардам, ки романи “Синдроми Стокҳолм”, “Замини модарон” ва, инак, “Регистон”-ро нависам. Ин се романро ман бо истифода аз донише навиштам, ки аз дигарҳо дар хориҷ аз ҳавзаи Шӯравии собиқ омӯхтам. Мо ҳанӯз дар ҳавзаи гузашта боқӣ мондаем. Мо дар он рӯъёи Шӯравии азбайнрафта ва чизи ҷадиди ба вуҷуднаомада ба сар мебарем. Мо як маҳфили адабӣ надорем, ки нависандаро дар онҷо шинонем ва қабл аз чопи асараш онро баррасӣ кунем. Ба ман бигӯед, ки дар солҳои гузашта намунаи чанд адабиёти ҷаҳон ба забони форсии тоҷикӣ ба хатти сириллик тарҷума шуд? Панҷто? Даҳто? Агар панҷоҳто ҳам чоп шуда бошад, кофӣ нест. Вақте мо намедонем, хонандаҳои муосири мо чиро мехонанд ва нависандагони ҳамзамони мо чӣ менависанд, наметавонем чизи хуб тавлид кунем. Мо мунтақидҳои хуб надорем. Мо маҷаллаҳои адабӣ надорем. Мо ҳамеша фикр мекунем, ки хонандагони тоҷик мунфаиланд. Аммо хонандаи тоҷик дар дасташ чизе надорад.”

Озодӣ: Шояд нависандагони тоҷик ба он ҳад шароит надошта бошанд, ки фақат бишинанду эҷод кунанд, хуб эҷод кунанд.

Шаҳзода: “Мутаассифона, нависандагони мо мисли муҳоҷироне ҳастанд, ки дар ғами шабу рӯзи гузаронашон ҳастанд. То замоне ки нависандаҳои мо даромади молӣ надоранд ва китобҳояшон ба фурӯш намеравад, наметавонем нависандаи муваффақ дошта бошем. Нависанда бояд дар фикри пули нону иҷорааш набошад. Нависандаҳои мо бисёр дасткӯтоҳ ҳастанд. Зери офтоби сӯзон пиёда роҳ мегарданд, гушна мегарданд. Мо пуштибонии зиёд мехоҳем аз давлат, ҳам нависандаҳои дохил ва ҳам хориҷ.”

Озодӣ: Фикр намекунед, вақте давлат кумак мекунад, ҳатман мехоҳад, мавзӯъҳои мавриди назараш дар шакли асар навишта шаванд?

Шаҳзода: “Набояд чунин бихоҳад.”

Озодӣ: Дуруст аст, ки набояд бихоҳад, вале солҳои охир шоҳиди он ҳастем, ки баъзе шоирону нависандаҳо ба хотири чопи китобашон, ба хотири гирифтани ҳаққи бештар фақат аз корҳо дар нақбу нерӯгоҳҳо навиштанд, на аз мушкили муҳоҷирату қиссаҳои ҷанги солҳои навадум…

Шаҳзода: “Ин системаи мероси Шӯравӣ аст. Ин фасод аст, пропаганда аст. Ин, дарвоқеъ, маҳдуд кардани фикру зеҳни нависанда аст. Бояд нависандаҳо кори хуб эҷод кунанд, ки хонанда китобашро харад. Мо ин шароитро орзу дорем, ки нависандаҳо дошта бошанд. Мо халлоқиятро дар нутфа мекушем. Романнависӣ кори сангин аст. Ман ҳам дар шароити олӣ ба сар намебарам. Ман рӯзноманигор ҳастам ва нонамро аз ин касб меёбам. Дар се соле, ки романи “Регистон”-ро менавиштам, кор мекардам ва баъд аз кор ҳар рӯз як соат бо навиштани ин роман машғул мешудам. Бо дур гирифтан аз шабнишиниҳову арӯсиҳо ин романро тамом кардам. Ман аз зиндагии фардӣ гузаштам, то корамро анҷом диҳам, ки хонандаи тоҷик бихонад. Бахусус он хонандае, ки дар Самарқанд ҳаст ва ҳеч китобе барои хондан надорад. Ман ба дӯстони эронӣ ва афғонӣ, ки дар маҳфили Гаага буданд, гуфтам, чашмонатонро пӯшед ва тасаввур кунед, ки дар зодгоҳатон ҳадди аксар даҳто китобе ба забони модариятон ҳаст ва як рӯзнома. Дигар ҳеч барномаи радиоӣ нест, барномаи адабӣ нест, ба ғайр аз таронаҳои поп, ки фақат бояд рақсид, на инки нишасту фикр кард. Дар ин шароит метавонистед нависанда бошед? Метавонистед наққоши хуб шавед? Наметавонистед. Барои он ки мо аз тариқи китобҳо ва хондаҳоямон ҳуввияти худро месозем. Ман талош кардам, ки адабдӯстонро бо шароити дохили Самарқанд ошно кунам.”

Озодӣ: Дар бораи шароити Тоҷикистон ҳам чизе гуфтед?

Шаҳзода: “Шароити Душанбе аз Самарқанд монданӣ нест. Дар понздаҳ соли гузашта 5 бор ба Душанбе ва 3 бор ба Самарқанд рафтам. Ҳамаи китобфурӯшиҳои Душанберо гаштем. Як “Дохунда” натавонистем пайдо кунем. Мо мегӯем Самарқанд бадбахт аст. Бухоро бадбахт аст. Вазъи Душанбе чӣ қадар беҳтар аз вазъи мо аст? Вазъи тоҷикон дар ҳама ҷо яксон бад аст. Мешавад аз ин беҳтар шавад, агар бар сари лаҳҷа бо якдигар қаҳрӣ нашавем. Ин баҳсҳо тафриқа меандозанд, ҷудоӣ меоранд. Мо адабиёти имрӯзи форсиро бояд ба ҷое бирасонем, ки мисли замони Рӯдакӣ ва Ҳофиз моли ману ту накунем. Таассубҳое бар сари лаҳҷа ва вожаҳои хурду реза надошта бошем.”

Манбаъ Озоди

Вобаста

  • Осорхонаи Айнӣ дар Самарқанд. Онро дидаед?

    Осорхонаи Айнӣ дар Самарқанд. Онро дидаед?

  • Боз ҳам диктаторҳои дигар месозем?

    Боз ҳам диктаторҳои дигар месозем?

  • "Замини модарон"-и Шаҳзода дар маҳфили достонхонии Амстердам

    “Замини модарон”-и Шаҳзода дар маҳфили достонхонии Амстердам

  • “Сармаддеҳ”-и Баҳманёр ба хатти форсӣ чоп шуд

    “Сармаддеҳ”-и Баҳманёр ба хатти форсӣ чоп шуд

  • Хотироти модаре аз Самарқанд

    Хотироти модаре аз Самарқанд

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *